Fundusze venture capital

Każde innowacyjne przedsiębiorstwo, szczególnie z sektora MŚP, na różnych etapach swojego rozwoju poszukuje źródeł finansowania. Jedno z nich stanowi Venture Capital, zwany także kapitałem podwyższonego ryzyka.

Fundusze Venture Capital dedykowane są osobom, które mają pomysł na firmę, ale z ich wsparcia skorzystać też mogą przedsiębiorstwa już działające, które zainteresowane są rozwojem i ekspansją. Oprócz pieniędzy, fundusze oferują też wsparcie ekspertów i pomoc w zarządzaniu. W zamian za kapitał fundusze stają się współwłaścicielem danego przedsiębiorstwa.

W zależności od przewidywanych zysków, szacowanych przez specjalistów, fundusz udostępnia swój kapitał i obejmuje udziały w spółce. Udziały nigdy nie przekraczają 50 proc., gdyż celem funduszu nie jest przejmowanie przedsiębiorstw, lecz dążenie do ich usamodzielnienia. Fundusze zabezpieczają swoje interesy, wprowadzając przedstawicieli do rady nadzorczej, służą też pomocą merytoryczną i dostępem do wiedzy ekspertów. Firma przez cały czas zarządzana jest przez pomysłodawcę czy właściciela. Fundusze Venture Capital zazwyczaj inwestują w przedsiębiorstwa w perspektywie kilku lat. Okres ten waha się najczęściej od 3 do 10 lat. Następnie sprzedają one swoje udziały w przedsiębiorstwie. Mogą je odkupić właściciele firm lub inny inwestor, bądź też firma może zostać wprowadzona na giełdę. Fundusze chętnie inwestują pieniądze w innowacyjne projekty – oparte na zaawansowanych technologiach lub posiadające unikalne rozwiązania, produkty czy usługi.

W Polsce ten sposób finansowania, w przeciwieństwie do takich krajów jak Stany Zjednoczone Ameryki, czy Wielka Brytania, nie jest dominujący, jednakże na przestrzeni ostatnich lat można zaobserwować wzrost jego znaczenia. Według danych Europejskiego Stowarzyszenia Venture Capital (EVCA) za 2012 rok wartość polskiego rynku Venture Capital stanowiła 0,002 proc. PKB. Ten wynik dowodzi, że Polska jest największym rynkiem Venture Capital w regionie Europy Środkowo-Wschodniej. Według danych EVCA z 2011, nominalna wartość rocznych transakcji w Polsce wyniosła 28 mln euro, co stanowiło jedną trzydziestą wielkości rynku brytyjskiego.

Fundusze Venture Capital są obecnie w fazie odbicia po załamaniu rynku pod koniec 2008, kiedy polskie inwestycje typu C prawie zupełnie zanikły. Całkowita wartość polskich inwestycji Venture Capital w 2008 osiągnęła 50,33 mln euro, a rok później zaledwie 0,6 mln euro. Polska jest najlepszym miejscem do inwestowania w ramach Venture Capital ze wszystkich państw Europy Środkowo-Wschodniej. W skali świata zajmuje 28. miejsce spośród 118 państw zanalizowanych w raporcie atrakcyjności dla Private Equity/Venture Capital za 2013, opracowanym przez Uniwersytet Nawarry i Ernst And Young. Pozycja Polski w rankingu stabilnie rośnie z roku na rok – od 2009 Polska przeskoczyła 5 miejsc.

Omawiane fundusze dysponują środkami finansowymi prywatnych inwestorów, gdzie dominują instytucje finansowe. Niemniej w fundusze Venture Capital angażują się także duże przedsiębiorstwa oraz osoby prywatne. Fundusze Venture Capital mogą działać samodzielnie bądź są zarządzane przez firmy, które się specjalizują w tego typu działaniach. Według badań Pawła Pietrasa i Pawła Głodka wyrażonych w raporcie Finansowanie przedsięwzięć innowacyjnych w MŚP w Polsce, zdecydowanie większe znaczenie na rynku Venture Capital odgrywają firmy zarządzające funduszami. Firmy specjalizujące się w zarządzaniu Venture Capital określają w swoich strategiach inwestycyjnych sektory i branże, w których będą inwestowane środki.

Z danych zawartych w raporcie Rynek private equity / venture capital w Polsce w 2013 roku wynika, że przez lata największym inwestorem Venture Capital w Polsce był budżet państwa za pośrednictwem agencji publicznych. Obraz ten jednak się zmienia i w 2013 r. udział sektora prywatnego i publicznego zrównał się.

Agencje rządowe dysponujące środkami publicznymi, pochodzącymi w głównej mierze z budżetu Unii Europejskiej oraz budżetu państwa, a także indywidualni inwestorzy, są najbardziej skorzy do podejmowania ryzyka i inwestowania w przedsięwzięcia charakteryzujące się wysokim stopniem ryzykowności. Warto odnotować w tym obszarze brak jakiejkolwiek aktywności sektora bankowego.

Fundusze Venture Capital w Polsce w dużej mierze koncentrują się w obszarach technologii komunikacyjnych, technologii komputerowych i elektroniki, usług konsumenckich, i obszarach niesklasyfikowanych. Co ciekawe, największe środki zostały zainwestowane w obszar dóbr konsumpcyjnych oraz handlu detalicznego oraz obszary niesklasyfikowane.

Proces inwestycyjny, którego okres trwania można szacować na około 3 do 10 lat, jest podzielony na fazy, które można podzielić na:

Fundusze Venture Capital określają też warunki brzegowe. Po ich spełnieniu tzw. wejście kapitałowe będzie możliwe do realizacji. Częstą praktyką jest określenie z góry branż, w które konkretne fundusze inwestują. Zazwyczaj fundusze pozostają mniejszościowym udziałowcem nowo powstałych spółkach kapitałowych. Szczególnie dotyczy to instytucji, które dysponują środkami publicznymi.

Produkt/ usługa/proces powinien odznaczać się charakterem innowacyjnym lub trafiać w niszę rynkową. Sporządzony biznes plan wejścia kapitałowego musi potwierdzać szanse na komercyjny sukces pomysłu biznesowego. Często z góry określają także czas, w którym przedsiębiorstwo powinno zacząć przynosić pierwsze dochody. Powinno to wynikać z opracowanego wcześniej biznesplanu. Ważnym obowiązkiem potencjalnego wspólnika (pomysłodawcy) spółki kapitałowej jest pokrycie swoich udziałów poprzez wniesienie wkładu własnego, co najczęściej stanowi know how/pomysł biznesowy, który podlega wycenie rynkowej. Najczęściej warunkiem koniecznym dokonania wejścia kapitałowego funduszu Venture Capital jest utworzenie spółki prawa handlowego. To poprzez organy spółki, głównie przez Walne Zgromadzenie Wspólników, Zarząd oraz Radę Nadzorczą, Fundusz gwarantuje sobie wpływ na spółkę i zabezpiecza swoje interesy w przedsięwzięciu biznesowym.

Fundusze, z reguły, podejmują decyzję o wyjściu z inwestycji, gdy spółka po fazie szybkiego wzrostu przechodzi do fazy stabilnego wzrostu, bądź gdy nadarza się sposobność wyjścia z inwestycji na korzystnych dla niego warunkach. Fundusze zawsze dążą do tego, by zarządzane przez nich spółki były transparentne, miały potencjał wzrostowy i były atrakcyjne dla potencjalnych inwestorów.



Tomasz Piasecki
– pracownik Lubelskiego Parku Naukowo - Technologicznego. Zajmuje się doradztwem dla przedsiębiorstw w zakresie finansowania działalności gospodarczej działań badawczo-rozwojowych i inwestycyjnych. Specjalizuje się w zagadnieniach związanych z funduszami wysokiego ryzyka oraz finansowaniem innowacji.



Artykuł powstał w ramach projektu Get Inspired – przedsiębiorczość, startup, współpraca
współfinansowanego ze środków Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej
w ramach konkursu "Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2015".